آیا می‌توان ابتدا یک درس را مطالعه و جمع‌بندی کرد، بعد سراغ درسی دیگر رفت؟

داوطلبان بسیاری هستند که دچار سردرگمی در برنامه‌ریزی برای مطالعه دروس می‌شوند و این سوال برایشان پیش می‌آید که آیا دروس را به موازات هم پیش ببرند یا یک درس را به صورت کامل بخوانند و بعد به سراغ درس بعدی بروند. در این مقاله برای پاسخ به این سوال با ما همراه باشید.

قطعاً انباشتگی و حجم بالای دروس باعث می‌شود که فرد داوطلب کمی آشفته به نظر بیاید؛ اما یک برنامه مناسب و منسجم می‌تواند به او کمک کند. حقیقت این است که احتمالاً شما نمی‌توانید روزی ده ساعت درس بخوانید. مغز ما برای هضم اطلاعات ورودی نیاز به زمان دارد و ممکن است آشفته‌بازاری که برای مغز ایجاد می‌کنید، اوضاع را نه تنها به سمت بهتر شدن سوق ندهد، بلکه بدترش کند.

چرا رویکرد «تک‌درسی» اشتباه است؟

بسیاری از داوطلبان ترجیح می‌دهند یک درس را به صورت کامل بخوانند، تست‌هایش را بزنند، سپس سراغ دروس بعدی بروند؛ اما این رویکرد اشتباه می‌باشد. باید همه دروس را به صورت موازی کنار هم داشته باشید تا به یک نتیجه مطلوب برسید. در واقع زمانی که شما همه دروس را با یک برنامه منظم پیش می‌برید، این موضوع در انسجام ذهنی‌تان می‌تواند تأثیر بگذارد.

منابع آموزشی نیز همین رویکرد را تأیید می‌کنند: مطالعه دروس به صورت موازی، از خستگی ذهنی جلوگیری می‌کند. در مقابل، شیوه «تک‌درسی» (مثلاً یک هفته اختصاص کامل به یک درس) موجب خستگی ذهنی و کاهش بازده یادگیری می‌شود. توصیه شده که دو یا سه درس را برای مدت زمان معین انتخاب کنید و مطالعه کنید تا تنوع، خستگی ذهنی را کاهش دهد . همچنین در تنظیم برنامه، باید بین دروس عمومی و اختصاصی تعادل برقرار شود و هیچ گروهی به طور کامل کنار گذاشته نشود .

پس برای خروج از آشفتگی و بازدهی بیشتر باید بعد از برنامه‌ریزی مناسب به دنبال ارتقای کیفیت مطالعه باشید. برای این کار شاید لازم باشد سختی‌های زیادی را متحمل شوید. سختی‌هایی که مخصوصاً در روزهای اول خیلی بیشتر به چشم می‌آید؛ زیرا حجم کارهایی که باید در روزهای اول انجام دهید زیاد می‌باشد. همچنین ترک عادات غلط گذشته نیز انرژی بسیاری می‌طلبد.

برنامه‌ریزی موازی: چگونه دروس را کنار هم بچینیم؟

دوستان برای شروع مطالعه بهتر است با یک برنامه‌ریزی درست به جلو حرکت کنند. مثلاً در روز می‌توانید در کنار یک درس عمومی، دو درس تخصصی را هم بگنجانید تا ذهن آمادگی مطالب مختلف را داشته باشد. تست‌ها را می‌توانید بعد از یادگیری کامل فرمول‌ها شروع به زدن کنید.

منابع آموزشی نیز همین ساختار را پیشنهاد می‌کنند: در برنامه روزانه، ترکیب دروسی که ماهیت مشابه دارند (مثلاً فیزیک، شیمی و ریاضی در یک بازه) کارآیی خوبی ندارد، زیرا شیوه مطالعه آن‌ها به یکدیگر نزدیک است و خستگی بیشتری به همراه دارد. بهتر است ترکیبی مانند شیمی، ادبیات، فیزیک یا ریاضی و زیست‌شناسی در برنامه گنجانده شود تا تنوع ایجاد شود .

برای گروهی که می‌خواهند ابتدا به مطالعه یک درس بپردازند، باید بگوییم که وقتتان را هدر می‌دهید چرا که تا یک درس به اتمام برسد و شما سراغ درس بعدی بروید، قطعاً این مبحث نیاز به مرور دارد و ممکن است در مدیریت زمان به مشکل بخورید.

اثر آمیختگی (Interleaving) بر یادگیری

رویکرد «مطالعه موازی» در ادبیات علمی با نام آمیختگی (Interleaving) شناخته می‌شود—یعنی مخلوط کردن تمرین یا مطالعه موضوعات مختلف، به جای بلوک‌بندی کردن آن‌ها (یعنی اختصاص یک بلوک زمانی کامل به یک موضوع). شواهد پژوهشی به طور consistent نشان می‌دهند که آمیختگی برای یادگیری دسته‌های قابل اشتباه، بهتر از بلوک‌بندی عمل می‌کند، زیرا تفاوت‌های اساسی بین دسته‌ها را برجسته می‌کند .

با این حال، یک نکته مهم وجود دارد: اکثر یادگیرندگان این مزیت را درک نمی‌کنند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که حتی پس از تجربه کردن مزیت آمیختگی، حدود ۷۸ درصد از شرکت‌کنندگان معتقد بودند که بلوک‌بندی به همان خوبی یا بهتر از آمیختگی است . این پدیده با نام «فرضیه تلاش اشتباه‌تفسیرشده» (Misinterpreted Effort Hypothesis) توضیح داده می‌شود: افراد تلاش بیشتر در حین مطالعه را نشانه یادگیری کمتر می‌دانند، در حالی که پژوهش‌ها نشان می‌دهند استراتژی‌هایی که «دشواری مطلوب» ایجاد می‌کنند، در نهایت مؤثرتر هستند .

نکته جالب دیگر این است که آمیختگی نه تنها برای دسته‌بندی (مانند تشخیص سبک نقاشی) مفید است، بلکه برای یادگیری مفاهیم نیز کاربرد دارد. با این حال، یک مطالعه جدید نشان داد که یادداشت‌برداری می‌تواند مزیت آمیختگی را کاهش دهد یا حتی از بین ببرد، به ویژه زمانی که فرد بتواند در آزمون از یادداشت‌هایش استفاده کند . این یافته برای داوطلب کنکور یک پیام عملی دارد: اگر از خلاصه‌نویسی استفاده می‌کنید، مراقب باشید که خلاصه‌ها جایگزین پردازش فعال مطالب نشوند.

تفسیر برای داوطلب کنکور: مطالعه موازی (آمیختگی) در روزها و هفته‌های اول ممکن است «سخت‌تر» و «پراکنده» به نظر برسد، اما این احساس لزوماً نشانه یادگیری کمتر نیست. اگر برنامه‌ریزی موازی را به مدت کافی ادامه دهید، مزیت آن—که در پژوهش‌ها اثبات شده—خود را نشان خواهد داد. در عین حال، از یادداشت‌برداری افراطی که ممکن است مزیت آمیختگی را کاهش دهد، پرهیز کنید.

کلام آخر

بهتر است یک مشاور را در این مسیر با خود داشته باشید تا شما را به درستی هدایت کند. می‌بایست روند مطالعه را به خوبی فرا بگیرید و بدانید که به چه شکلی دروس را کنار هم بچینید تا مطالب و مباحث با هم خوانده و جمع‌بندی شوند.