برای افزایش درصد دروس تخصصی چه کارهایی باید انجام دهیم؟

بسیاری از داوطلبان کنکور سراسری که در آزمون‌های آزمایشی شرکت می‌کنند، با افت تراز مواجه شده و روحیه خود را از دست می‌دهند. این دسته از داوطلبان به جای یافتن ایراد در روش مطالعه خود، از نحوه طراحی سوالات ایراد می‌گیرند و در یک چرخه معیوب کاهش تراز گرفتار می‌شوند. برای شکستن این چرخه، نخستین گام این است که کتاب درسی را به صورت کامل و با دقت مطالعه کنید تا هیچ مطلبی برایتان مبهم باقی نماند. کتب درسی باید به گونه‌ای خوانده شوند که گویی تمام صفحات آن را از بر شده‌اید؛ سپس می‌توانید سراغ تست‌ها رفته و خود را محک بزنید.

شواهد علمی در حوزه روان‌شناسی شناختی نشان می‌دهد که صرفِ خواندن مجدد (Restudy) روشی چندان کارآمد برای یادگیری عمیق نیست. در مقابل، بازیابی فعال اطلاعات از حافظه (Retrieval Practice) که همان تست‌زنی هدفمند است، به شکل معناداری حافظه بلندمدت را تقویت می‌کند . پژوهش‌های تصویربرداری مغزی نشان داده‌اند که هنگام بازیابی اطلاعات (در مقایسه با خواندن مجدد)، مناطقی از مغز مانند هیپوکامپ قدامی و قشر پیش‌پیشانی میانی فعال‌تر می‌شوند و این فرآیند به تثبیت و انسجام بیشتر حافظه کمک می‌کند . بنابراین، تست‌زنی نه تنها ابزاری برای سنجش، بلکه خود یک روش یادگیری است.

تست زدن را به چند بخش تقسیم می‌کنیم؟

۱. تست یادگیری

تست یادگیری به این معناست که از مطالعه خود اطمینان کامل بیابید و آگاه شوید چقدر کتاب را خوب خوانده‌اید. برای مثال، مشخص کردید که ریاضی از صفحه ۱ تا ۱۰ را بخوانید؛ بعد از اتمام خواندن، برای اطمینان از دقت مطالعه، حدود ۲۰ تست حل کنید. اگر تعداد غلط‌ها بیش از ۱۰ تست بود، یعنی کتاب را خوب نخوانده‌اید و باید دوباره مطالعه کنید.

۲. تست تسلطی

تست تسلطی باید ۳ روز بعد از مطالعه مبحث زده شود. این فاصله زمانی، اولاً باعث مرور دوباره و تسلط روی مطلب می‌شود و ثانیاً مشخص می‌کند چقدر از آن فصل را به خاطر دارید. این روش با یافته‌های علمی درباره «تمرین فاصله‌دار» (Spaced Practice) همسو است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که فاصله‌گذاری زمانی بین جلسات مطالعه و بازیابی، در مقایسه با مطالعه پیوسته (Massed Practice)، به حفظ بلندمدت بیشتری منجر می‌شود . همچنین، خواب کافی در فاصله بین مطالعه و تست تسلطی نقش مهمی در تثبیت حافظه دارد؛ مطالعات نشان داده‌اند که خواب پس از یادگیری، فرآیند تحکیم حافظه را تسهیل می‌کند و حتی یک شب بی‌خوابی می‌تواند عملکرد هیپوکامپ را مختل و توانایی ثبت تجربیات جدید در حافظه را کاهش دهد .

خلاصه‌نویسی را هم از یاد نبرید

خلاصه‌نویسی در بالا بردن نمره و تراز شما تأثیر مثبتی خواهد داشت. برای افزایش درصد در دروس تخصصی، دو هدف کمی را دنبال کنید: نخست، افزایش تعداد پاسخ‌های صحیح و دوم، کاهش اشتباهات. برای افزایش پاسخ‌های صحیح، باید معلومات خود را افزایش داده و پایه‌تان را تقویت کنید. عواملی مانند حل تمرین‌های تشریحی فراوان، توجه به نقاط قوت و داشتن خلاصه‌نویسی و یادداشت‌برداری به شما کمک می‌کنند.

مرحله بعدی، کاهش اشتباهات است؛ اما ابتدا باید این اشتباهات را بشناسید و دسته‌بندی کنید (مثلاً اشتباهات محاسباتی، اشتباهات مفهومی، یا بی‌دقتی در خواندن صورت سوال). سعی کنید برای تمامی دروس، مخصوصاً دروس تخصصی، با یک برنامه اصولی و با تکیه بر تلاش، پشتکار و منابع خوب پیش بروید.

روش صحیح یادگیری فرمول‌ها (به جای حفظ کردن)

هرگز به فکر حفظ کردن فرمول‌ها نباشید؛ بلکه به فکر یادگیری آن‌ها باشید. یادگیری یعنی فرمول‌ها را در ذهنتان تثبیت کنید. برای این کار، ابتدا متن کتاب، درسنامه یا جزوه را روزنامه‌وار بخوانید تا با موضوع کلی درس آشنا شوید. سپس آن را تکرار کنید تا در ذهن شما ثبت گردد. در ادامه برگردید و مطالب را عمیق‌تر مطالعه کنید. در این مرحله می‌توانید فرمول‌های مهم را یادداشت کنید. برای هر فرمول بدانید که کمیت محاسبه‌شده با کدام کمیت‌ها رابطه مستقیم و با کدام‌یک رابطه عکس دارد.

پس از خواندن هر مبحث، بلافاصله به سراغ حل تمرین و تست بروید. این تست‌ها و تمرین‌ها را نه صرفاً برای سنجش یادگیری، بلکه برای تثبیت فرمول‌ها و موضوعات و آشنایی با نحوه استفاده از آن‌ها در طراحی مسائل حل کنید. این رویکرد با یافته‌های پژوهشی درباره «یادگیری مبتنی بر مثال‌های حل‌شده» (Worked Examples) و سپس «تمرین حل مسئله» همخوانی دارد. مطالعات نشان داده‌اند که ترکیب مطالعه مثال‌های حل‌شده با تمرین حل مسئله، در مقایسه با مطالعه صرفِ چند مثال، به عملکرد بهتری در حل مسائل جدید منجر می‌شود .

برای درسی مانند ریاضی به این شکل عمل کنید:

1. یک مفهوم ریاضی را درک کنید و بفهمید.

2. شیوه‌های لازم برای حل مسائل را فرا بگیرید.

3. تسلط خود را در این درس با حل کردن مسائل افزایش دهید.

تکرار و تمرین را از یاد نبرید!

بعد از اینکه مطالب را فرا گرفتید، چند روز صبر کنید، به خلاصه خود نگاهی بیندازید و سراغ تست بروید و نکات را تکرار کنید. از هر تستی مطلبی جدید یاد بگیرید و سعی کنید تسلط خود را افزایش دهید.

یک راهکار تکمیلی و مؤثر برای افزایش تسلط، استفاده از «تمرین متناوب» (Interleaved Practice) است. در این روش، به جای اینکه تمام تست‌های یک مبحث را پشت سر هم بزنید، تست‌های مربوط به مباحث مختلف را با هم مخلوط کنید. پژوهش‌ها در درس فیزیک و ریاضی نشان داده‌اند که تمرین متناوب، در مقایسه با تمرین بلوکی (Blocked Practice)، به یادگیری ماندگارتر و توانایی بهتر در حل مسائل جدید منجر می‌شود . برای مثال، در یک مطالعه بر روی دانشجویان فیزیک، میانگین بهبود عملکرد در آزمون‌های غافلگیرکننده برای گروهی که تمرین متناوب داشتند، تا ۵۰ تا ۱۲۵ درصد بیشتر از گروه تمرین بلوکی بود . بنابراین، در برنامه تست‌زنی خود، به جای تمرکز صرف بر یک فصل، به طور دوره‌ای مباحث مختلف را با هم مرور و تمرین کنید.

جمع‌بندی: افزایش درصد در دروس تخصصی نتیجه یک سیستم منسجم است: مطالعه دقیق و فعال کتاب درسی، تست‌زنی هدفمند در قالب تست یادگیری و تست تسلطی با فاصله زمانی مناسب، خلاصه‌نویسی، تحلیل اشتباهات، یادگیری عمیق فرمول‌ها به جای حفظ آن‌ها، و در نهایت، تکرار و تمرین با استفاده از روش‌هایی مانند تمرین متناوب که پژوهش‌های علمی از آن حمایت می‌کنند.