آیا استفاده از کتاب‌های کمک درسی مؤثر است؟

با توجه به اینکه هر ساله سوالات کنکور مفهومی‌تر می‌شود، دانش‌آموزان بیشتر به کتاب‌های کمک آموزشی پناه می‌برند که صرف خواندن این منابع ممکن است اشتباه باشد؛ لذا در این مقاله می‌خواهیم درباره فواید کتاب‌های کمک آموزشی صحبت کنیم. نکته کلیدی این است که کتاب کمک‌درسی جانشین کتاب درسی نیست، بلکه مکمل آن است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که دانش‌آموزانی که به میزان مناسب و متناسب با نیاز خود از کتاب‌های کمک‌آموزشی استفاده می‌کنند، پیشرفت بیشتری را تجربه می‌کنند و از عملکرد تحصیلی خود رضایت بیشتری دارند . با این حال، همین پژوهش هشدار می‌دهد که برخی از این کتاب‌ها در بخش درس‌نامه، طرح سوالات و حتی پاسخ‌نامه ایرادات فراوانی دارند که گاهی موجب سردرگمی دانش‌آموز می‌شود .

کتاب‌های کنکور

معمولاً منابع کمک آموزشی، مطالب کنکوری را به شکل ساده‌تری بیان می‌کنند؛ اما بسیاری از دانش‌آموزان متأسفانه فقط به آن‌ها اتکا می‌کنند. در صورتی که می‌بایست ابتدا کتاب درسی را به صورت کامل بخوانند، به طوری که چیزی برایشان مبهم نباشد. بعد از اینکه منابع اصلی مطالعه شد، می‌توانند برای تفهیم و تمرین بیشتر به سراغ این کتاب‌ها رفته و شروع به مطالعه کنند.

این توصیه با دیدگاه کارشناسان آموزشی همسو است. یک دانشجوی دکتری دانشگاه تهران با تأکید بر اهمیت امتحانات نهایی، تصریح می‌کند: «هیچ منبعی نمی‌تواند جایگزین مطالعه دقیق کتاب درسی شود. حل تمرین‌ها و مثال‌های موجود در کتاب درسی از اهمیت بالایی برخوردار است» و هشدار می‌دهد که «استفاده افراطی از منابع کمک‌آموزشی می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد. به جای خواندن چندین کتاب، بهتر است یک کتاب را به طور عمیق مطالعه کنید. پس از تسلط کامل بر مفاهیم کتاب درسی، می‌توانید به تست‌زنی و منابع تکمیلی بپردازید» . همچنین یک رتبه برتر کنکور ریاضی نیز شیوه خود را این‌گونه توصیف می‌کند: «ابتدا سعی می‌کردم بر کتاب درسی و تمرین‌های آن تسلط پیدا کنم و پس از آن به سراغ تست‌زنی بروم» .

انواع کتاب‌های کمک درسی و فواید آن

کتاب آموزش و تمرین

این کتاب‌ها زمانی به کار می‌آیند که دانش‌آموز متوجه مطلبی نشده است و از آن‌ها برای خواندن دوباره و یادگیری بیشتر استفاده می‌شود. معمولاً محتوای این کتاب‌ها شامل مطالب آموزشی و تمرینات تشریحی و تستی می‌باشد که مورد توجه اکثریت دانش‌آموزان و معلمان قرار می‌گیرد. بیشتر دانش‌آموزان از این کتاب‌ها فقط برای درس‌هایی مثل شیمی، ریاضی و زیست استفاده می‌کنند.

کتاب کار و تمرین

این کتاب زمانی استفاده می‌شود که دانش‌آموز مطلب را فرا گرفته و برای تثبیت آن در ذهن می‌تواند به آن مراجعه کند. علاوه بر آن، برای افزایش سطح نمره امتحانات داوطلبان هم می‌تواند مفید باشد. این تقسیم‌بندی با یافته‌های پژوهشی همخوانی دارد: کتاب‌های کمک‌آموزشی با داشتن تمرین‌های متنوع و بیشتر، به دانش‌آموزان در تثبیت یادگیری و بالا بردن سطح علمی کمک می‌کنند .

ویژگی کتاب‌های کمک آموزشی

سطح‌بندی مناسب

کتاب‌هایی می‌توانند فواید کتاب کمک درسی خوب را داشته باشند که سوالات و تمرینات آن‌ها سطح‌بندی شده باشد. این سطح‌بندی باید از سوالات خیلی آسان شروع شود و به تدریج سخت شود. در واقع این سطح‌بندی با گذشت زمان سطح درسی دانش‌آموز را افزایش می‌دهد.

زبان ساده

از آنجایی که این کتاب‌ها مفاهیم را به شکل ساده‌تری بیان می‌کنند، این باعث می‌شود تا فرد با هر سطحی بتواند به آن مراجعه کند. البته «ساده‌سازی» نباید به «سطحی‌سازی» تبدیل شود؛ کتاب خوب، مفهوم پیچیده را ساده می‌کند نه اینکه آن را حذف کند.

پوشش‌دهی مناسب

این کتاب‌ها باید دارای مباحث کامل درسی باشند و بتوانند مطالب درسی را پوشش دهند تا برای دانش‌آموزان مفید واقع شوند. یک کتاب کمک‌درسی خوب، تمام سرفصل‌های کتاب درسی را پوشش می‌دهد و هیچ مبحث مهمی را جا نمی‌گذارد.

هشدار: خطر تنوع‌طلبی و تغییر مداوم منابع

نکته مهمی که باید به آن توجه کرد این است که تغییر مداوم منابع خود به یک مانع بزرگ تبدیل می‌شود. بسیاری از داوطلبان تصور می‌کنند که خرید منابع بیشتر یا تعویض مداوم کتاب‌ها کلید موفقیت است، اما حقیقت اغلب برعکس است. هر کتاب یا منبع آموزشی ساختار و روش خاص خود را دارد و وقتی فرد مدام منابع خود را عوض می‌کند، مغز فرصت نمی‌کند الگوها و نکات کلیدی را در حافظه بلندمدت ثبت کند . نشانه هشداردهنده این است که اگر در حال خرید کتاب جدید هستید در حالی که کتاب قبلی‌تان هنوز نیمی از تست‌هایش حل نشده باقی مانده است، باید دست از خرید منابع جدید بکشید . کتاب کمک‌درسی خوب، کتابی است که تا آخر خوانده شود، نه کتابی که فقط روی میز قرار بگیرد.

کلام آخر

دوستان عزیز به یاد داشته باشید کتاب‌های کمک درسی می‌توانند به عنوان یک پل ارتباطی بین والدین و دانش‌آموز و معلمان برای تفهیم مسائل آموخته شده باشند و تنها به عنوان یک منبع جانبی به کار شما می‌آیند؛ لذا مراقب باشید که از خلاقیت شما نکاهد.